खाडीबाट फर्किँदै कामदार, स्वदेशमा रोजगारीको प्रश्न ठूलो हुँदै

काठमाडौं — मध्यपूर्वको अस्थिरताका कारण खाडी मुलुकबाट नेपाली कामदार फर्कने क्रम बढेको छ। विमानस्थलमा दैनिक देखिने यो भीडले अर्थतन्त्रको सबैभन्दा ठूलो खम्बामा प्रश्न उठाएको छ।

रेमिट्यान्सले नेपालको कुल गार्हस्थ्य उत्पादनको एक तिहाइभन्दा बढी हिस्सा ओगट्छ। त्यो पैसा घट्नु भनेको उपभोग, आयात र सरकारी राजस्व सबै एकैपटक खुम्चिनु हो।

फर्किएपछि के?

फर्किएका धेरैजसो कामदारसँग निर्माण, आतिथ्य वा सुरक्षा क्षेत्रको अनुभव छ। तर त्यही सीप स्वदेशमा उही ज्यालामा बिक्दैन।

पुनर्निर्माणको काम एउटा सम्भावना हो। ६९ किलोमिटर सडक, ३३ पुल र दर्जनौं जलविद्युत् आयोजना बनाउन ठूलो श्रमशक्ति चाहिन्छ। तर त्यो काम कहिले सुरु हुन्छ भन्ने अझै तय छैन।

फर्किएको कामदार बेरोजगार बस्नु भनेको दुई पटक नोक्सान हो — रेमिट्यान्स पनि गयो, श्रम पनि खेर गयो।

श्रम अर्थशास्त्रका एक अध्येता

प्रमाणपत्रको बाधा

फर्किएका कामदारले सामना गर्ने पहिलो व्यावहारिक समस्या सीप प्रमाणीकरणको हो। खाडीमा वर्षौं वेल्डिङ वा विद्युत् जडान गरेकाहरूसँग नेपालमा मान्यता पाउने प्रमाणपत्र हुँदैन।

प्राविधिक शिक्षा तथा व्यावसायिक तालिम परिषद्‌सँग अनुभवका आधारमा सीप परीक्षण गराउने व्यवस्था छ, तर त्यसको पहुँच र प्रचार सीमित छ। जिल्लामा परीक्षण केन्द्र कम छन्।

अर्को गन्तव्य खोज्दै

सबै फर्किएका स्वदेशमै बस्ने अवस्थामा छैनन्। धेरैले युरोप, कोरिया र जापानतिर बाटो खोजिरहेका छन्। तर ती गन्तव्यमा भाषा र सीपका मापदण्ड कडा छन्।

मलेसिया — खाडीबाहेकको सबैभन्दा ठूलो गन्तव्य — मा भर्ना प्रक्रियाबारे दुई देशबीच अहिले नै मतभेद छ। नेपालले छानिएका केही एजेन्सीमार्फत मात्रै भर्ना गर्ने मलेसियाको प्रस्ताव अस्वीकार गरेको छ।

श्रम विज्ञहरूका अनुसार अबको नीति 'कति जना पठाउने' भन्दा 'फर्किएपछि के गर्ने' मा केन्द्रित हुनुपर्छ। त्यो बहस भने अझै सुरु भएको छैन।